Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός.
Ἅγιος Κοσμᾶς
ὁ Αἰτωλός
Ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός, ἐξ ἐκείνων τῶν λαμπρῶν λυχνιῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἐξῆλθεν ἐκ τῆς ἡσυχίας τῆς Μονῆς Φιλοθέου διά νά κηρύξῃ τόν λόγον τοῦ Θεοῦ εἰς τόν ὑπόδουλον Ἑλληνισμόν. Διά τοῦ κηρύγματος καί τῶν δύο ἑκατοντάδων σχολείων πού ἵδρυσε, διετήρησε ζωντανήν τήν πίστιν, τήν γλῶσσαν καί τήν ταυτότητα ἑνός ὁλοκλήρου ἔθνους.
Ἦχος γ′ · Θείας πίστεως
Θείας πίστεως, διδασκαλίᾳ, κατεκόσμησας, τὴν Ἐκκλησίαν, ζηλωτὴς τῶν Ἀποστόλων γενόμενος, καὶ κατασπείρας τὰ θεῖα διδάγματα, μαρτυρικῶς τὸν ἀγῶνα ἐτέλεσας. Κοσμᾶ ἔνδοξε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.
Καταγωγή καί παιδικά χρόνια
ὉὉ Ἅγιος Κοσμᾶς γεννήθηκε τό 1714 εἰς τό Μέγα Δένδρον τῆς Αἰτωλίας — μικρό χωριό τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Τό κατά κόσμον ὄνομά του ἦτο Κωνσταντῖνος, καί ἡ οἰκογένειά του ἀνῆκε εἰς τήν τάξιν τῶν πτωχῶν Ἑλλήνων πού ζοῦσαν ὑπό τόν τουρκικόν ζυγόν.
Ἀπό νεαρᾶς ἡλικίας ἐπεθύμησε τήν μάθησιν. Ἐσπούδασε εἰς τάς σχολάς τῆς ἐποχῆς — εἰς τό Σιγδίτσι, εἰς τήν Λομποτινά, καί τελικῶς εἰς τήν περίφημον Ἀθωνιάδα Σχολήν τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπου διδάχθηκε ὑπό τοῦ Εὐγενίου Βουλγάρεως καί τοῦ Παναγιώτου Παλαμᾶ.
1714
Διδάσκαλοι: Παναγιώτης Παλαμᾶς, Νικόλαος Τζαρτζούλιος, Εὐγένιος Βούλγαρης.
Εἰς τήν Μονήν Φιλοθέου
Περί τό 1759, ὁ Κωνσταντῖνος ἀναχωρεῖ διά τήν Ἱεράν Μονήν Φιλοθέου, ὅπου ἐκάρη μοναχός λαβών τό ὄνομα Κοσμᾶς. Ἐκεῖ, ὑπό τήν σκέπην τῆς Παναγίας Γλυκοφιλούσης, ἔζησε ἐν προσευχῇ, νηστείᾳ καί μελέτῃ τῶν Πατερικῶν κειμένων.
Ἀλλά εἰς τήν καρδίαν του ἤναπτε φλόγα: ἔβλεπε τόν λαόν του νά ἀγνοῇ τήν πίστιν του, νά ξεχνᾷ τήν γλῶσσαν του, νά ἀφομοιώνεται ὑπό τοῦ κατακτητοῦ. Ἐνῷ ἡ ἀγάπη του διά τήν ἡσυχίαν τόν κρατοῦσε εἰς τήν Μονήν, ἡ φωνή τοῦ Κυρίου τόν ἐκαλοῦσε εἰς τήν ἀποστολήν.
Μέ τήν εὐλογίαν τοῦ Πατριάρχου Σεραφείμ Β′ καί τοῦ πνευματικοῦ του πατρός, ἐγκατέλειψε τήν Μονήν περί τό 1760 διά νά ἀρχίσῃ τήν ἱεραποστολικήν του δρᾶσιν εἰς τάς ὑποδούλους χώρας.
Ἐκάρη μοναχός
17 ἔτη ἐν τῷ Ἁγίῳ Ὄρει.
ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟ
Θείας πίστεως, διδασκαλίᾳ, κατεκόσμησας τὴν Ἐκκλησίαν, ζηλωτὴς τῶν Ἀποστόλων γενόμενος, καὶ κατασπείρας τὰ θεῖα διδάγματα, μαρτυρικῶς τὸν ἀγῶνα ἐτέλεσας. Κοσμᾶ ἔνδοξε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.
ΓΓεννήθηκε στό χωριό Μεγάλο Δένδρο τῆς Αἰτωλίας περί τό 1714. Ἀφοῦ ἔλαβε τά πρῶτα γράμματα στήν πατρίδα του, ἦλθε γιά ἀνώτερη μόρφωση στήν Ἀθωνιάδα Ἀκαδημία, ὅπου εἶχε γιά δασκάλους τόν Παναγιώτη Παλαμᾶ, τόν Νικόλαο Τζαρτζούλιο καί τόν Εὐγένιο Βούλγαρη.
Ἀναφέρεται ἐπίσης νά μαθήτεψε στή Σιγδίτσα Παρνασίδος, κοντά στόν ἱεροδιάκονο Γεράσιμο Λύτσικα, καί στό Ἑλληνομουσεῖο τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς Γούβας Ἀγράφων. Δίδαξε στό σχολεῖο Λομποτινᾶς Ταξιάρχη καί στά σχολεῖα τῶν γύρω χωριῶν.
Τό 1759 ἐκάρη μοναχός στή μονή Φιλοθέου «καί εἰς τούς πόνους τῆς μοναχικῆς ζωῆς ἐχώρησε προθυμότατα». Κατόπιν χειροτονήθηκε ἱερεύς καί χρημάτισε ἐφημέριος τῆς μονῆς του. Ἡ φλόγα ὅμως πού καθημερινά ἔκαιγε στήν ταπεινή του καρδιά, γιά τή διάδοση τοῦ εὐαγγελίου στούς ὑπόδουλους ἀδελφούς του, τόν ἔφερε στήν Κωνσταντινούπολη, ἀφοῦ πρίν εἶχε ἀσκηθεῖ ἐπί δεκαεπτά ἔτη, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος σέ μία διδαχή του, στό Ἅγιον Ὄρος. Ζήτησε τήν εὐλογία τοῦ πατριάρχη Σεραφείμ Β΄ καί τίς συμβουλές τοῦ ἀδελφοῦ του δασκάλου Χρύσανθου. Ἔλαβε θεϊκή πληροφορία γιά τό ἔργο του καί τήν πρός τοῦτο εὐλογία ἔμπειρων Ἁγιορειτῶν Γερόντων. Ἔτσι ἄρχισε τή μεγάλη κι ἐθνοσωτήρια ἱεραποστολική του δράση.
Μέ φλογερή ἀγάπη πρός τόν Χριστό καί βαθύ ζῆλο γιά τό Γένος πραγματοποίησε τέσσερις μεγάλες περιοδεῖες, διαβαίνοντας ὅλη σχεδόν τήν Ἑλλάδα, πού προκαλοῦν κατάπληξη καί θαυμασμό. «Ὅπου ἄν ἐπήγαινεν ὁ τρισμακάριστος, ἐγίνετο μεγάλη σύναξις τῶν Χριστιανῶν, καί ἄκουαν μετά κατανύξεως καί εὐλαβείας τήν χάριν καί γλυκύτητα τῶν λόγων του, καί ἀκολούθως ἐγίνετο καί μεγάλη διόρθωσις καί ὠφέλεια ψυχική.»
Ἡ διδασκαλία του ἦταν «ἁπλούστατη, ὡσάν ἐκείνη τῶν ἁλιέων, ἦταν γαλήνιος καί ἡσύχιος, ὅπου ἐφαίνετο καθολικά νά ἦναι γεμάτη ἀπό τήν χαράν τοῦ ἱλαροῦ καί ἥσυχου Ἁγίου Πνεύματος.»
Ἡ ἐπίδρασή του στόν λαό ἦταν τεράστια. Πλήθη λαοῦ συγκεντρώνονταν ν᾽ ἀκούσουν τόν θεόπνευστο ἱεροκήρυκα. Ἐπειδή καμμία ἐκκλησία δέν τούς χωροῦσε, ἀναγκαζόταν νά κηρύττει στήν ὕπαιθρο, στήνοντας ἕνα σταυρό κι ἀνεβαίνοντας σ᾽ ἕνα σκαμνί, γιατί ἦταν καί κοντός. Οἱ μαθητές του κρατοῦσαν σημειώσεις κι ἔτσι ἔχουμε σήμερα τίς διδαχές του. Στήν περιοχή τῆς σημερινῆς Ἀλβανίας τό κήρυγμά του ἔδωσε πολλούς καρπούς: «τούς ἀγρίους ἡμέρωσε, τούς ληστάς κατεπράϋνε, τούς ἀσπλάγχνους καί ἀνελεήμονας ἔδειξεν ἐλεήμονας, τούς ἀνευλαβεῖς ἔκαμεν εὐλαβεῖς, τούς ἀμαθεῖς καί ἀγροίκους εἰς τά θεῖα ἐμαθήτευσε, καί τούς ἔκαμε νά συντρέχουν εἰς τάς ἱεράς Ἀκολουθίας, καί ὅλους ἁπλῶς τούς ἁμαρτωλούς ἔφερεν εἰς μεγάλην μετάνοιαν καί διόρθωσιν, ὥστε ὅπου ἔλεγον ὅλοι, ὅτι εἰς τούς καιρούς των ἐφάνη ἕνας νέος Ἀπόστολος.»
Τά κηρύγματά του συνόδευαν θαύματα καί προφητεῖες. Οἱ καταπληκτικές προφητεῖες του ἀναφέρονται στήν ἀπελευθέρωση τοῦ Γένους, στό μέλλον προσώπων, πόλεων καί τῆς ἀνθρωπότητος, καί στίς ἐφευρέσεις τῆς ἐπιστήμης. Πολλές ἀπό αὐτές ἐκπληρώθηκαν μέ πιστή ἀκρίβεια.
Παντοῦ ἵδρυε ἐκκλησίες καί σχολεῖα καί μέ πάθος ἐνδιαφερόταν γιά τήν μόρφωση τῶν ὑποδούλων. Τούς πλουσίους ἔβαζε ν᾽ ἀγοράζουν κολυμβῆθρες γιά τίς βαπτίσεις τῶν χριστιανῶν, βιβλία, σταυρούς καί κομποσχοίνια, πού τά μοίραζε στούς πιστούς ὡς εὐλογία.
Ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ἀπολάμβανε μεγάλου σεβασμοῦ ἀπό τούς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι ἦταν ἀκροατές τῶν διδαχῶν του καί δωρητές του. Τόν μισοῦσαν ὅμως θανάσιμα οἱ Ἑβραῖοι, ἐπειδή μετέφερε τά παζάρια τῶν χριστιανῶν ἀπό τήν Κυριακή στό Σάββατο. Τόν συκοφάντησαν στίς τουρκικές ἀρχές καί μέ πολλά χρήματα πρός τόν Κούρτ Πασά τοῦ Βερατίου κατόρθωσαν νά ἐπιτύχουν τή θανάτωσή του. Ὁ ἅγιος μέ χαρά ἄκουσε τήν καταδίκη του.
Τόν κρέμασαν ἀπό ἕνα δένδρο στό χωριό Κολικόντασι καί τό λείψανό του τό ἔριξαν στά νερά τοῦ ποταμοῦ Ἄψου. Παρά τήν πέτρα πού τοῦ εἶχαν δέσει στόν λαιμό, τό λείψανο ἐπέπλεε. Βρέθηκε ἀπό τόν ἱερέα Μᾶρκο κι ἐνταφιάσθηκε στή μονή τῆς Θεοτόκου Ἀρδονίτσας Β. Ἠπείρου, ὅπου καί ἀνευρέθη. Ἡ κανονική πράξη τῆς ἀναγνωρίσεώς του ὡς ἁγίου ἔγινε ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο στίς 20.4.1961. Ἀκολουθία καί βίο του ἔγραψαν ὁ ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ὁ Σαπφείριος Χριστοδουλίδης, ὁ Θωμᾶς Πασχίδης καί ὁ μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης. Πολλοί νεώτεροι συγγραφεῖς ἀσχολήθηκαν μέ τόν βίο καί τό ἔργο τοῦ μεγάλου ἁγίου. Πλῆθος εἰκόνων, χαλκογραφιῶν, ζωγραφιῶν καί σχεδίων φανερώνουν τήν τιμή καί τήν εὐγνωμοσύνη τοῦ Γένους γιά τόν λαμπρό ἀστέρα τοῦ Ἁγίου Ὄρους. Ἡ μνήμη του τιμᾶται στίς 24 Αὐγούστου.
ΔΙΔΑΧΕΣ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ
Τὸ Σημεῖον τοῦ Σταυροῦ
ΤΤώρα σᾶς συμβουλεύω νὰ κάμετε ἀπὸ ἕνα κομβολόγι μικροὶ καὶ μεγάλοι, καὶ νὰ τὸ κρατῆτε μὲ τὸ ἀριστερὸ χέρι, καὶ μὲ τὸ δεξιὸ νὰ κάμνετε τὸν σταυρόν σας καὶ νὰ λέγετε: « Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ καὶ Λόγε τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, διὰ τῆς Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν Ἁγίων ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλὸν καὶ ἀνάξιον δοῦλόν σου. » Ὁ πανάγαθος Θεὸς μᾶς ἐχάρισε τὸν τίμιον Σταυρὸν μὲ τὸν ὁποῖον νὰ εὐλογῶμεν, καὶ τὰ Ἄχραντα Μυστήρια. Μὲ τὸν σταυρὸν νὰ ἀνοίγωμεν τὸν παράδεισον, μὲ τὸν σταυρὸν νὰ διώκωμεν τοὺς δαίμονας· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ χέρι μας καθαρὸν ἀπὸ ἁμαρτίας, καὶ τότε κατακαίεται ὁ διάβολος καὶ φεύγει.
Ἀκούσατε, ἀδελφοί μου, πῶς πρέπει νὰ γίνεται ὁ σταυρὸς καὶ τί σημαίνει. Πρῶτον· ὅπως ἡ Ἁγία Τριὰς δοξάζεται εἰς τὸν οὐρανὸν ἀπὸ τοὺς Ἀγγέλους, οὕτω καὶ σὺ νὰ σμίγῃς τὰ τρία σου δάκτυλα τῆς δεξιᾶς χειρός. Κατεβάζων τὸ χέρι σου εἰς τὴν κοιλίαν σου, εἰς τὸν δεξιόν σου ὦμον καὶ ἔπειτα εἰς τὸν ἀριστερόν — αὐτὸ σημαίνει ὁ Σταυρός!
Τοῦτο σᾶς λέγω καί σᾶς παραγγέλλω· κἄν ὁ οὐρανός νά κατεβῇ κάτω, κἄν ἡ γῆ νά ἀνεβῇ ἐπάνω, κἄν ὅλος ὁ κόσμος νά χαλάσῃ, νά μή σᾶς μέλῃ τί ἔχει νά κάμῃ ὁ Θεός. Ψυχή καί Χριστός σᾶς χρειάζονται. Αὐτά τά δύο ὅλος ὁ κόσμος νά πέσῃ, δέν ἠμπορεῖ νά σᾶς τά πάρῃ, ἐκτός καί τά δώσετε μέ τό θέλημά σας.
Αἱ προφητεῖαι
Ὁ Πατροκοσμᾶς ἐχαρίσθη ἀπό τόν Θεόν τό προφητικόν χάρισμα. Προεῖπε γεγονότα πού ἔμελλαν νά συμβοῦν αἰῶνας μετά: τόν θάνατόν του, τήν ἀπελευθέρωσιν τοῦ Γένους, τήν διάβασιν τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου ἀπό «καράβια χωρίς ἀνέμους», τήν ἐμφάνισιν τῶν τηλεγραφημάτων («θά πετοῦν τά λόγια ἀπό μακρυά»), τόν ἠλεκτρισμόν, τόν Β′ Παγκόσμιον Πόλεμον.
Πολλαί ἀπό τάς προφητείας του ἐπληρώθησαν ἤδη, καί ἄλλαι ἀναμένουν τήν πλήρωσίν των.
« Θὰ πετοῦν τὰ λόγια ἀπὸ μακρυά. »
Τό μαρτύριον
Ὁ τρόπος ζωῆς καί ὁ λόγος τοῦ Πατροκοσμᾶ ἐνωχλοῦσε πολλούς: τούς Τούρκους, διότι ξυπνοῦσε τόν λαόν τους· τούς πλουσίους Ἑβραίους ἐμπόρους, διότι ἐπροτρέπει νά μή γίνωνται ἐργασίαι τήν Κυριακήν. Πλήρωσαν τόν Κοῦρτ Πασά διά νά τόν συλλάβῃ.
Στίς 24 Αὐγούστου 1779, εἰς τό Κολικόντασι τῆς Βορείου Ἠπείρου (σήμερον ἐν Ἀλβανίᾳ), ἀφοῦ τοῦ ἐπρότειναν νά ἀρνηθῇ τόν Χριστόν, καί ἐκεῖνος ἀρνηθεὶς, τόν ὡδήγησαν εἰς τόπον πλησίον τοῦ ποταμοῦ Ἄψου, ὅπου τόν ἐστραγγάλισαν καί ἔρριψαν τό σῶμα του εἰς τό ὕδωρ. Ἦτο 65 ἐτῶν.
Ἐνῷ τό σκήνωμά του ἐκινδύνευεν ἀπό τά ὕδατα, ἐσώθη θαυματουργικῶς, καί ἐτάφη ὑπό ἱερέως. Ἡ Ἐκκλησία ἀνεγνώρισεν ἐπισήμως τήν ἁγιότητά του τό 1961.
« Ὁ ἅγιος μέ χαρά ἄκουσε τήν καταδίκη του. »
« Τοῦτο σᾶς λέγω καί σᾶς παραγγέλλω· κἄν ὁ οὐρανός νά κατεβῇ κάτω, κἄν ἡ γῆ νά ἀνεβῇ ἐπάνω, κἄν ὅλος ὁ κόσμος νά χαλάσῃ, σήμερον, αὔριον, νά μή σᾶς μέλῃ τί ἔχει νά κάμῃ ὁ Θεός. Τό κορμί σας ἄς τό καύσουν, ἄς τό τηγανίσουν· τά πράγματά σας ἄς σᾶς τά πάρουν· μή σᾶς μέλῃ· δώσατέ τα, δέν εἶνε ἰδικά σας. Ψυχή καί Χριστός σᾶς χρειάζονται. Αὐτά τά δύο ὅλος ὁ κόσμος νά πέσῃ, δέν ἠμπορεῖ νά σᾶς τά πάρῃ, ἐκτός καί τά δώσετε μέ τό θέλημά σας. »
Λόγια τοῦ Πατροκοσμᾶ
Λόγια τοῦ Πατροκοσμᾶ — γραμμένα ἁπλᾶ ὅπως τά ἐκήρυσσε, ὥστε νά τά κατανοῇ ὁ κάθε ἄνθρωπος.
« Πρέπει νά ἀγαπᾶτε τόν Θεόν περισσότερον ἀπό τόν ἑαυτόν σας, καί τόν πλησίον σας ὡς τόν ἑαυτόν σας. »
« Ὅταν τά παιδιά μάθουν γράμματα, τότε λέγονται ἄνθρωποι. Τό σχολεῖον ἀνοίγει τάς ἐκκλησίας· τό σχολεῖον ἀνοίγει τά μοναστήρια. »
« Ὁ Χριστιανός πρέπει νά ἔχῃ τρία πράγματα: φόβον Θεοῦ, ταπείνωσιν καί ἀγάπην. »
« Σᾶς παρακαλῶ, ἀδελφοί μου, καί κάμετε ἀγάπην εἰς τόν ἐχθρόν σας. Διότι ἄν ἀγαπᾶτε ἐκείνους πού σᾶς ἀγαποῦν, ποίαν χάριν ἔχετε; Τοῦτο τό κάνουν καί οἱ ἐθνικοί. »
